«Φάε ό,τι θέλεις, αρκεί να τρως»: είναι μια φράση που ακούγεται συχνά όταν ένας άνθρωπος με καρκίνο χάνει την όρεξή του ή δυσκολεύεται να καταναλώσει τα συνηθισμένα του γεύματα. Η διατροφή στον καρκίνο χρειάζεται συγκεκριμένους στόχους και εξατομικευμένο σχέδιο. Το να τρώει ο ασθενής είναι απαραίτητο, όμως εξίσου σημαντικό είναι να αξιολογείται αν αυτά που καταναλώνει καλύπτουν τις ανάγκες του σε ενέργεια, πρωτεΐνη και άλλα θρεπτικά συστατικά. Η σωστή διατροφική καθοδήγηση αξιοποιεί τις προτιμήσεις του ασθενούς και προσαρμόζεται στις δυσκολίες του, ώστε το φαγητό να παραμένει εφικτό, ασφαλές και χρήσιμο για τη φροντίδα του.
Γιατί η διατροφική υποστήριξη πρέπει να ξεκινά νωρίς
Η ίδια η νόσος, η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία και οι χειρουργικές επεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν την όρεξη, τη γεύση, την κατάποση, την πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Ναυτία, πόνος στο στόμα, διάρροια ή αίσθημα πληρότητας μετά από λίγες μπουκιές μπορεί να περιορίσουν σημαντικά την πρόσληψη τροφής. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της ESPEN συστήνουν έλεγχο της πρόσληψης τροφής, της μεταβολής του βάρους και του δείκτη μάζας σώματος από τη διάγνωση, με επανεκτίμηση ανάλογα με την κλινική πορεία. Όταν εντοπίζεται κίνδυνος, χρειάζεται πληρέστερη αξιολόγηση της θρέψης. Η αναμονή μέχρι να εμφανιστεί έντονη απώλεια βάρους μπορεί να καθυστερήσει μια αναγκαία παρέμβαση.
Η μυϊκή μάζα έχει σημασία ακόμη και όταν το βάρος είναι αυξημένο
Η ζυγαριά δεν αποτυπώνει ολόκληρη την εικόνα. Ένας ασθενής μπορεί να έχει αυξημένο σωματικό βάρος και ταυτόχρονα να χάνει μυϊκή μάζα. Η αξιολόγηση, επομένως, χρειάζεται να εξετάζει και τη δύναμη, τη λειτουργικότητα και τη σύσταση του σώματος, όπου είναι εφικτό. Η καρκινική καχεξία αποτελεί σύνθετη κατάσταση, στην οποία συμμετέχουν φλεγμονή και μεταβολικές αλλαγές. Δεν αντιμετωπίζεται απλώς με την προτροπή «φάε περισσότερο». Απαιτεί συνδυασμένη φροντίδα, με αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, διατροφική υποστήριξη και κατάλληλη σωματική δραστηριότητα, σύμφωνα με τις δυνατότητες και την ασφάλεια του ασθενούς.
Η μειωμένη όρεξη και η απώλεια μυών δεν αποτελούν αποτυχία του ασθενούς ή της οικογένειάς του. Χρειάζονται αξιολόγηση και υποστήριξη, όχι πίεση και ενοχές.
Τι να τρώω κατά τη χημειοθεραπεία όταν δεν έχω όρεξη;
Όταν η πρόσληψη μειώνεται, μια γενική σύσταση για «υγιεινή διατροφή» δεν αρκεί. Χρειάζονται πρακτικές λύσεις:
- Μικρότερα και συχνότερα γεύματα, όταν οι μεγάλες μερίδες δυσκολεύουν.
- Περισσότερη ενέργεια και πρωτεΐνη σε μικρό όγκο, με εμπλουτισμό των ανεκτών τροφών.
- Αξιοποίηση της ώρας που η όρεξη είναι καλύτερη, αντί για άκαμπτο πρόγραμμα.
- Προσαρμογή της υφής και της θερμοκρασίας, όταν υπάρχει ευαισθησία στο στόμα.
- Διαφορετικές επιλογές και τρόποι παρασκευής, όταν αλλάζει η γεύση ή ενοχλούν οι οσμές.
Για παράδειγμα, ένα μικρό, κατάλληλα εμπλουτισμένο γεύμα μπορεί να είναι πιο χρήσιμο από μια μεγάλη μερίδα που τελικά μένει σχεδόν άθικτη. Παράλληλα, η ναυτία, ο πόνος και η δυσκολία στην κατάποση χρειάζονται αντιμετώπιση από τη θεράπουσα ομάδα.
Η ζάχαρη «τρέφει» τον καρκίνο;
Η αποφυγή της ζάχαρης δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί συρρίκνωση ή εξαφάνιση του καρκίνου. Το National Cancer Institute διαχωρίζει τη χρήση γλυκόζης από τα καρκινικά κύτταρα από τον ισχυρισμό ότι η διακοπή της ζάχαρης θεραπεύει τη νόσο. Δεν δικαιολογούνται, επομένως, αυθαίρετοι αποκλεισμοί υδατανθράκων ή τροφίμων. Αυτό δεν σημαίνει απεριόριστη κατανάλωση γλυκών: οι επιλογές εντάσσονται στο συνολικό πλάνο και προσαρμόζονται όταν συνυπάρχει, για παράδειγμα, διαβήτης.
Ο ασθενής δεν χρειάζεται να φοβάται ότι μία μεμονωμένη τροφή καθορίζει την πορεία της νόσου.
Συμπληρώματα και βότανα χρειάζονται έλεγχο
Βιταμίνες, βότανα και συμπληρώματα δεν πρέπει να λαμβάνονται ανεξέλεγκτα. Το υπερικό ή βαλσαμόχορτο μπορεί να μειώσει την έκθεση στον ενεργό μεταβολίτη της ιρινοτεκάνης, επηρεάζοντας δυνητικά την αποτελεσματικότητά της. Επίσης, συμπληρώματα φυλλικού οξέος, ακόμη και μέσα σε πολυβιταμίνες, μπορεί να αυξήσουν την τοξικότητα της καπεσιταβίνης. Κάθε σκεύασμα χρειάζεται έλεγχο σε σχέση με τη συγκεκριμένη θεραπεία.
Διατροφική φροντίδα με σχέδιο και παρακολούθηση
Η ακούσια απώλεια βάρους, η επίμονη μείωση της πρόσληψης και τα συμπτώματα που δυσκολεύουν τη σίτιση χρειάζονται έγκαιρη αναφορά στην ομάδα θεραπείας. Οι οδηγίες επανεκτιμώνται με βάση την εφαρμογή τους και την εξέλιξη της κατάστασης.
Στον καρκίνο, η διατροφή έχει στόχο: να υποστηρίζει τον καρκινοπαθή ασθενή και τις ανάγκες του σε κάθε στάδιο της θεραπείας του.
Αν επιθυμείτε να ενημερωθείτε περισσότερο για τον ρόλο της διατροφικής υποστήριξης στη μάχη κατά του καρκίνου, επισκεφθείτε τον παρακάτω σύνδεσμο:
Διατροφή και Καρκίνος: Χρήσιμες Συμβουλές Διατροφής για Καρκινοπαθείς ανάλογα με την Θεραπεία