«Δεν πεινάω πια» – «Χορταίνω με λίγες μπουκιές» – «Θέλω να φάω, αλλά μόλις μυρίσω το φαγητό, ανακατεύομαι»
Το φαγητό που μέχρι πρόσφατα σας άνοιγε την όρεξη μπορεί τώρα να μένει σχεδόν ανέγγιχτο. Άλλες φορές δεν αισθάνεστε πείνα, άλλες χορταίνετε έπειτα από λίγες μπουκιές, ενώ κάποιες ημέρες ακόμη και η μυρωδιά του φαγητού αρκεί για να σας προκαλέσει ναυτία. Σε κάθε περίπτωση, ο όγκος του γεύματος που καταναλώνετε μικραίνει. Εκείνο που διαφέρει όμως, είναι ο λόγος, και από αυτόν εξαρτάται η κατάλληλη διατροφική παρέμβαση.
Ανορεξία και καρκίνος
Στην ογκολογία, ο όρος ανορεξία περιγράφει τη μείωση ή την απουσία της επιθυμίας για φαγητό. Μπορεί να εμφανιστεί πριν από την έναρξη της θεραπείας ή κατά τη διάρκειά της, να υποχωρεί ανάμεσα στους κύκλους θεραπείας που λαμβάνετε ή να επιμένει. Όταν η μειωμένη όρεξη περιορίζει συστηματικά την ποσότητα που τρώτε, γίνεται δυσκολότερο να καλύψετε τις ανάγκες σας σε ενέργεια και πρωτεΐνη. Η αλλαγή αυτή έχει σημασία ακόμη κι αν το βάρος σας παραμένει σταθερό.
Γιατί μειώνεται η όρεξη στον καρκίνο;
Η ίδια η νόσος μπορεί να επηρεάσει την όρεξη μέσω της φλεγμονής και των μεταβολικών αλλαγών που τη συνοδεύουν. Παράλληλα, η ναυτία, η δυσκοιλιότητα, ο πόνος, η κόπωση και οι αλλαγές στη γεύση ή την όσφρηση μπορούν να κάνουν το φαγητό δυσάρεστο. Η στοματίτιδα, η ξηροστομία και η δυσκολία στην κατάποση μπορούν επίσης να περιορίσουν το πόσο τρώτε, ακόμη κι όταν πεινάτε. Έτσι λοιπόν, έχει σημασία να περιγράψετε στην θεραπευτική σας ομάδα αλλά και στον κλινικό διαιτολόγο, πότε εμφανίζεται το πρόβλημα. Αν η όρεξη μειώνεται τις πρώτες ημέρες μετά τη θεραπεία και επανέρχεται στη συνέχεια, το διατροφικό πλάνο μπορεί να προσαρμοστεί σε αυτόν τον ρυθμό. Αν χορταίνετε σταθερά μετά από λίγες μπουκιές, αναφέρετε αυτό το σύμπτωμα, που ονομάζεται πρώιμος κορεσμός. Όταν επιμένει, ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από φούσκωμα, ναυτία ή απώλεια βάρους, χρειάζεται αξιολόγηση.
Τι να τρώτε όταν δεν έχετε όρεξη ή χορταίνετε γρήγορα;
Όταν έχετε την δυνατότητα και την όρεξη να φάτε μόνο μικρή ποσότητα φαγητού, έχει σημασία πόση ενέργεια και πρωτεΐνη περιέχει αυτή η ποσότητα. Αν, για παράδειγμα, ανέχεστε μισό μπολ σούπας, μια βελουτέ με πολτοποιημένο κοτόπουλο μπορεί να προσφέρει περισσότερη πρωτεΐνη από την ίδια ποσότητα σκέτου ζωμού κοτόπουλου. Το πώς θα οργανώσετε τα υπόλοιπα γεύματά σας, εξαρτάται από το σύμπτωμα που σας περιορίζει περισσότερο.
Αν δεν αισθάνεστε πείνα
Προγραμματίστε μικρά γεύματα και ενδιάμεσα σνακ στις ώρες που τρώτε πιο εύκολα. Ένα γιαούρτι με μέλι ή μισό σάντουιτς με αυγό μπορεί να είναι πιο εύκολο να καταναλωθεί από ένα πλήρες πιάτο. Αν το πρωί είναι η ώρα που έχετε περισσότερη όρεξη, αξιοποιήστε την για ένα πιο πλήρες πρωιινό γεύμα, ενισχυμένο όσο το δυνατόν με τροφές πλούσεις σε θρεπτικά συστατικά.
Αν χορταίνετε με λίγες μπουκιές
Δοκιμάστε μικρότερες μερίδες σε περισσότερες ώρες της ημέρας. Ξεκινήστε από το τρόφιμο που θα σας δώσει περισσότερη πρωτεΐνη, όπως το αυγό, το ψάρι ή το κοτόπουλο, ανάλογα με το τι ανέχεστε. Αν τα υγρά μαζί με το φαγητό σάς κάνουν να νιώθετε γρήγορα το αίσθημα του κορεσμού, δοκιμάστε να πίνετε το μεγαλύτερο μέρος των υγρών, ανάμεσα στα γεύματα.
Αν σας ενοχλούν οι μυρωδιές του φαγητού
Ορισμένα τρόφιμα γίνονται πιο ανεκτά όταν σερβίρονται κρύα ή σε θερμοκρασία δωματίου. Για παράδειγμα, ένα μικρό σάντουιτς με μαγειρεμένο κοτόπουλο μπορεί να σας είναι πιο εύκολο από ένα ζεστό γεύμα με έντονη μυρωδιά.
Αν πονάτε στο στόμα ή δυσκολεύεστε να καταπιείτε
Σε περίπτωση πόνου στο στόμα, μια μαλακή και υγρή υφή μπορεί να διευκολύνει την κατανάλωση του γεύματος. Αν βήχετε ή πνίγεστε όταν τρώτε ή πίνετε, ενημερώστε άμεσα τη θεραπευτική σας ομάδα και τον κλινικό διαιτολόγο. Η κατάποση χρειάζεται αξιολόγηση ώστε να καθοριστεί ποια υφή τροφίμων και υγρών είναι ασφαλής για εσάς.
Πότε χρειάζονται πόσιμα σκευάσματα διατροφικής υποστήριξης;
Αν εξακολουθείτε να τρώτε λίγο παρά τις προσαρμογές στα γεύματα, ο κλινικός διαιτολόγος μπορεί να αξιολογήσει αν χρειάζεστε πόσιμο σκεύασμα διατροφικής υποστήριξης. Για την επιλογή του εξετάζει πόση ενέργεια και πρωτεΐνη λείπουν από την ημερήσια πρόσληψη, ποια ποσότητα υγρού ανέχεστε, ποιο σκεύασμα τεχνητής σίτισης είναι κατάλληλο για τον τύπο καρκίνου και το πλάνο της θεραπείας σας, σε τι ποσότητα και με τι τρόπο χορήγησης αλλά και ποια συμπτώματα επηρεάζουν τη σίτισή σας. Σε περίπτωση πρώιμου κορεσμού, για παράδειγμα, μπορεί να είναι πιο πρακτικό ένα σκεύασμα τεχνητής σίτισης, που προσφέρει περισσότερη ενέργεια και πρωτεΐνη σε μικρότερο όγκο τροφής και καταναλώνεται σε μικρές ποσότητες ανάμεσα στα γεύματα, με συγκεκριμένες οδηγίες από τον κλινικό διαιτολόγο. Αν η σίτιση από το στόμα παραμένει ανεπαρκής ή η κατάποση είναι επισφαλής, η θεραπευτική ομάδα σε συνεργασία με τον κλινικό διαιτολόγο, αξιολογεί τις κατάλληλες επιλογές εντερικής ή παρεντερικής διατροφικής υποστήριξης.
Ποια είναι η σχέση της ανορεξίας με την καρκινική καχεξία;
Η ανορεξία αφορά την ανύπαρκτη επιθυμία για φαγητό. Η καρκινική καχεξία είναι σύνθετο σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από προοδευτική απώλεια μυϊκής μάζας. Στην εξέλιξή της συμβάλλουν η φλεγμονή και οι μεταβολικές αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο, ενώ η ανεπαρκής πρόσληψη τροφής μπορεί να την επιβαρύνει. Αν μαζί με τη μειωμένη όρεξη παρατηρείτε ότι χάνετε βάρος, έχετε λιγότερη δύναμη, ενέργεια ή δυσκολεύεστε σε κινήσεις που προηγουμένως κάνατε εύκολα, όπως να σηκωθείτε από μια καρέκλα ή να ανεβείτε σκάλες, αναφέρετέ το στην θεραπευτική σας ομάδα και στον κλινικό διαιτολόγο. Η κλινική αξιολόγηση εξετάζει την πρόσληψη τροφής, την πορεία του βάρους, τη μυϊκή μάζα και τη λειτουργικότητά σας. Απώλεια μυϊκής μάζας μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους με αυξημένο σωματικό βάρος.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα σε κλινικό διαιτολόγο;
Ζητήστε άμεσα κλινική διατροφική αξιολόγηση αν τρώτε αισθητά λιγότερο από το συνηθισμένο, χορταίνετε επανειλημμένα με λίγες μπουκιές, χάνετε βάρος χωρίς να το επιδιώκετε ή παρατηρείτε ότι μειώνεται η δύναμή σας. Ακόμη και όταν το βάρος σας παραμένει σταθερό, η αισθητή μείωση της ποσότητας που τρώτε είναι από μόνη της λόγος αξιολόγησης. Στην πρώτη αξιολόγηση, περιγράψτε τι έχει αλλάξει στο καθημερινό σας φαγητό. Η φράση «πριν έτρωγα ένα ολόκληρο πιάτο, τώρα σταματώ έπειτα από τρεις μπουκιές» δίνει μια πιο σαφή εικόνα από το «δεν έχω όρεξη». Εξηγήστε πότε άρχισε η αλλαγή και τι σας κάνει να σταματάτε το γεύμα. Με βάση αυτές τις πληροφορίες, ο κλινικός διαιτολόγος εκτιμά κατά πόσο καλύπτονται οι ανάγκες σας σε ενέργεια και πρωτεΐνη και προσαρμόζει τη διατροφική υποστήριξη στα συμπτώματα και στην ανοχή σας, με στόχο τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης και της καλύτερης ποιότητας της ζωής σας.
Αν δυσκολεύεστε να πιείτε οποιοδήποτε υγρό ρόφημα ή ουρείτε αισθητά λιγότερο από το συνηθισμένο, επικοινωνήστε άμεσα με την θεραπευτική σας ομάδα, για αξιολόγηση πιθανής αφυδάτωσης.




