Διατροφή στην Ανοσοθεραπεία: Τι πρέπει να τρώει ο ασθενής στην ανοσοθεραπεία;
Η διατροφή στην ανοσοθεραπεία για τον καρκίνο έχει συγκεκριμένους κλινικούς στόχους: την επαρκή κάλυψη των αναγκών σε ενέργεια, πρωτεΐνη και υγρά, τον περιορισμό της απώλειας μυϊκής μάζας και την προσαρμογή της σίτισης όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν την πρόσληψη ή τη λειτουργία του πεπτικού. Οι επιλογές τροφίμων εξαρτώνται από τη θρεπτική κατάσταση του ασθενούς, την πορεία του βάρους, τις συννοσηρότητες και την ανοχή του στο φαγητό.
Στην πράξη, δύο ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοθεραπεία μπορεί να χρειάζονται πολύ διαφορετική διατροφική υποστήριξη. Ο ένας μπορεί να τρώει επαρκώς και να διατηρεί το βάρος του, ενώ ο άλλος μπορεί να χορταίνει με λίγες μπουκιές, να χάνει μυϊκή μάζα ή να εμφανίζει διάρροια. Η ακούσια απώλεια βάρους και η μειωμένη πρόσληψη απαιτούν έγκαιρη διατροφική αξιολόγηση.
Διατροφική αξιολόγηση πριν και κατά τη διάρκεια της ανοσοθεραπείας
Η αξιολόγηση ξεκινά από την πορεία του βάρους, την πραγματική πρόσληψη τροφής και τα συμπτώματα που δυσκολεύουν τη σίτιση. Ο κλινικός διαιτολόγος εξετάζει πόσο τρώει ο ασθενής σε σύγκριση με τις ανάγκες του, πόσο γρήγορα έχει αλλάξει το βάρος του και αν έχουν μειωθεί η δύναμη, η μυϊκή του μάζα και η καθημερινή του λειτουργικότητα . Η απώλεια μυϊκού ιστού μπορεί να συνυπάρχει με αυξημένο σωματικό βάρος, ενώ η κατακράτηση υγρών, το οίδημα ή ο ασκίτης μπορούν να συγκαλύψουν την απώλεια ιστού στη ζυγαριά. Επίσης, η αιτία της μειωμένης πρόσληψης καθορίζει και την παρέμβαση. Ο πρώιμος κορεσμός μπορεί να απαιτεί μικρότερα γεύματα με υψηλότερη ενεργειακή και πρωτεϊνική πυκνότητα. Επιπλέον, η δυσκολία στην κατάποση απαιτεί αξιολόγηση της ασφάλειας της σίτισης, καθώς όταν η απώλεια μυϊκής μάζας συνδέεται και με τη φλεγμονή της νόσου, η διατροφική παρέμβαση εντάσσεται σε ευρύτερη κλινική φροντίδα.
Πόσες θερμίδες και πόση πρωτεΐνη χρειάζεται ο ασθενής στην ανοσοθεραπεία;
Όταν η ενεργειακή δαπάνη δεν έχει μετρηθεί εξατομικευμένα, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Κλινικής Διατροφής και Μεταβολισμού (ESPEN) δίνει ως αρχική εκτίμηση για ενήλικες με καρκίνο περίπου 25–30 kcal ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Για την πρωτεΐνη προτείνει πρόσληψη πάνω από 1 g ανά κιλό την ημέρα και, εφόσον είναι εφικτό, έως 1,5 g ανά κιλό την ημέρα. Για έναν ασθενή 70 kg, εφόσον το βάρος αυτό είναι κατάλληλο για τον υπολογισμό, η εκτίμηση αντιστοιχεί σε 1.750–2.100 kcal και πάνω από 70 έως περίπου 105 g πρωτεΐνης ημερησίως. Οι τιμές αυτές αποτελούν αφετηρία της κλινικής εκτίμησης. Το βάρος που χρησιμοποιείται στον υπολογισμό και οι τελικοί στόχοι εξατομικεύονται, ιδίως όταν υπάρχει παχυσαρκία, οίδημα, ασκίτης ή νεφρική δυσλειτουργία. Στην επανεκτίμηση έχει σημασία πόσο από τον στόχο καλύπτει στην πράξη ο ασθενής και πώς εξελίσσονται το βάρος, η μυϊκή λειτουργία και η ανοχή στη σίτιση.
Τι πρέπει να τρώει ο ασθενής στην ανοσοθεραπεία;
Όταν η πρόσληψη από το στόμα είναι επαρκής και το πεπτικό λειτουργεί καλά, το διαιτολόγιο μπορεί να περιλαμβάνει πηγές πρωτεΐνης κατανεμημένες στα γεύματα της ημέρας, όπως ψάρι, αυγά, κοτόπουλο, κρέας, γιαούρτι, τυρί και όσπρια. Το ψωμί, το ρύζι, η πατάτα, τα ζυμαρικά και η βρώμη συμβάλλουν στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών. Φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης εντάσσονται ανάλογα με τη λειτουργία του εντέρου και την ανοχή του ασθενούς. Αν ο ασθενής χορταίνει με λίγες μπουκιές, η παρέμβαση στοχεύει σε περισσότερη ενέργεια και πρωτεΐνη μέσα στον όγκο τροφής που μπορεί να καταναλώσει.
Πότε ο ασθενής σε ανοσοθεραπεία χρειάζεται συμπλήρωμα τεχνητής σίτισης ή άλλη μορφή διατροφικής υποστήριξης;
Όταν η προσαρμογή των γευμάτων και ο εμπλουτισμός της τροφής δεν επαρκούν, αξιολογείται η χρήση ειδικού πόσιμου συμπληρώματος τεχνητής σίτισης. Η επιλογή του βασίζεται στο έλλειμμα ενέργειας και πρωτεΐνης, στον όγκο που μπορεί να καταναλώσει ο ασθενής, στη γαστρεντερική ανοχή, αλλά και στον τύπο καρκίνου αλλά και θεραπείας. Η ESPEN αναφέρει ως ενδεικτικές περιπτώσεις ανεπαρκούς σίτισης την κάλυψη κάτω από το 50% των αναγκών για περισσότερο από μία εβδομάδα ή του 50–75% για περισσότερο από δύο εβδομάδες. Η αξιολόγηση μπορεί να χρειαστεί νωρίτερα αν η πρόσληψη μειώνεται απότομα ή υπάρχει ήδη υποθρεψία.
Αν η σίτιση από το στόμα παραμένει ανεπαρκής, η θεραπευτική ομάδα αξιολογεί την εντερική διατροφή, εφόσον το γαστρεντερικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια. Η παρεντερική διατροφή εξετάζεται όταν η εντερική οδός δεν είναι εφικτή ή δεν επαρκεί, με βάση την κλινική κατάσταση και τους στόχους φροντίδας. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, μετά από παρατεταμένη ελάχιστη πρόσληψη, εκτιμάται ο κίνδυνος συνδρόμου επανασίτισης, ώστε η έναρξη και η αύξηση της σίτισης να γίνουν με την κατάλληλη παρακολούθηση.
Διάρροια στην ανοσοθεραπεία και πιθανή ανοσολογική κολίτιδα
Η ξαφνική πρόκληση διάρροιας ή σαφής αύξηση των κενώσεων σε σχέση με το συνηθισμένο, πρέπει να αναφέρεται άμεσα στην ογκολογική ομάδα, ακόμη και μετά την τελευταία χορήγηση ανοσοθεραπείας. Η διάρροια μπορεί να αποτελεί εκδήλωση ανοσολογικής κολίτιδας, δηλαδή φλεγμονής του παχέος εντέρου που σχετίζεται με την ανοσοθεραπεία. Μπορεί επίσης να έχει λοιμώδη ή άλλη αιτία. Για την αξιολόγηση έχει σημασία πότε άρχισαν τα συμπτώματα, πόσες επιπλέον κενώσεις υπάρχουν μέσα στο 24ωρο και αν συνυπάρχουν κοιλιακός πόνος, αίμα ή βλέννα. Επίσης, αίμα στα κόπρανα, έντονος κοιλιακός πόνος, πυρετός, τάση λιποθυμίας ή αδυναμία λήψης υγρών απαιτούν επείγουσα αξιολόγηση. Η ογκολογική ομάδα εκτιμά τη βαρύτητα, διερευνά την αιτία και καθορίζει την αντιμετώπιση.
Πότε η μειωμένη όρεξη ή η ναυτία χρειάζονται διερεύνηση;
Η επίμονη ανορεξία, η ναυτία και η έντονη κόπωση μπορεί να σχετίζονται και με ανοσολογικές ενδοκρινοπάθειες, όπως διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς, της υπόφυσης ή των επινεφριδίων. Όταν τα συμπτώματα είναι νέα ή επιδεινώνονται, ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν έμετοι, έντονη αδυναμία ή ζάλη, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με την ογκολογική ομάδα. Η διερεύνηση της αιτίας καθορίζει τόσο την ιατρική αντιμετώπιση όσο και το πώς θα προσαρμοστεί η σίτιση.
Εξατομικευμένη κλινική διατροφική υποστήριξη στην ανοσοθεραπεία
Η κλινική διατροφική υποστήριξη περιλαμβάνει εκτίμηση της θρεπτικής κατάστασης, ποσοτικοποίηση του διατροφικού ελλείμματος, σχεδιασμό της κατάλληλης παρέμβασης και επανεκτίμηση σε συνεργασία με την ογκολογική ομάδα. Αν εσείς ή ένας δικός σας άνθρωπος λαμβάνετε ανοσοθεραπεία και παρατηρείτε ακούσια απώλεια βάρους, μειωμένη πρόσληψη τροφής ή επίμονη δυσκολία στη σίτιση, είναι απαραίτητο να ζητήσετε εξατομικευμένη κλινική διατροφική αξιολόγηση.