Συνέντευξη στην εφημερίδα Κυριακάτικη Απογευματινή για την “Νέα Πυραμίδα Διατροφής”

Συνέντευξη στην εφημερίδα Κυριακάτικη Απογευματινή από τον κ. Ευμένη Καραφυλλίδη για την νέα Πυραμίδα Διατροφής

Στις 7 Ιανουαρίου παρουσιάστηκε από τον Λευκό Οίκο η αναθεωρημένη διατροφική πυραμίδα των ΗΠΑ, με μεγαλύτερη έμφαση στην πρωτεΐνη και λιγότερη στους υδατάνθρακες. Τι γνώμη έχετε για την τοποθέτηση των πρωτεϊνών, των γαλακτοκομικών προϊόντων, των υγιεινών λιπών, των φρούτων και των λαχανικών στην κορυφή της νέας ανεστραμμένης πυραμίδας;

Η ιδέα να τοποθετηθεί στην κορυφή της πυραμίδας το πραγματικό, ελάχιστα επεξεργασμένο φαγητό και να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην επαρκή πρωτεΐνη, στα φρούτα και τα λαχανικά, καθώς και στα υγιεινά λιπαρά, έχει σαφή λογική. Τα στοιχεία αυτά συνδέονται σταθερά με καλύτερο κορεσμό, βελτιωμένη ποιότητα διατροφής και ευκολότερο έλεγχο του σωματικού βάρους. Ωστόσο, μια «ανεστραμμένη» απεικόνιση μπορεί εύκολα να παρερμηνευθεί. Δεν σημαίνει «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα». Το ουσιαστικό μήνυμα είναι η ιεράρχηση επιλογών — ποιότητα, ελάχιστη επεξεργασία και επάρκεια — και όχι η άδεια για υπερκατανάλωση. Όσον αφορά τα γαλακτοκομικά, η θέση τους μπορεί να είναι λογική όταν διαβάζεται ως πηγή ποιοτικής πρωτεΐνης και ασβεστίου εκεί όπου ταιριάζει, χωρίς όμως να θεωρούνται απαραίτητα για όλους, καθώς υπάρχουν ατομικές ιδιαιτερότητες, δυσανεξίες και ειδικές κλινικές καταστάσεις. Στα λιπαρά, το κρίσιμο σημείο είναι να ξεκαθαρίζεται ότι αναφερόμαστε σε λιπαρά από ολόκληρες τροφές και έλαια με ευνοϊκό προφίλ, με έμφαση στην ποιότητα και όχι απλώς στην αύξηση της πρόσληψης λίπους.

 

Η αυξημένη έμφαση στην πρωτεΐνη σημαίνει ότι είναι ασφαλές ή ωφέλιμο να καταναλώνουμε περισσότερο κρέας; Μπορεί το κόκκινο κρέας να καταναλώνεται σε καθημερινή βάση;

Όχι. Η αυξημένη έμφαση στην πρωτεΐνη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε μεγαλύτερη κατανάλωση κρέατος. Η πρωτεΐνη μπορεί να προέρχεται από πολλές πηγές, όπως ψάρια, αυγά, γαλακτοκομικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, σόγια και πουλερικά. Για το κόκκινο κρέας, η πιο ασφαλής και τεκμηριωμένη προσέγγιση είναι να μη θεωρείται καθημερινή βασική επιλογή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μεγάλες ποσότητες ή επεξεργασμένα προϊόντα. Η συχνότητα και η ποσότητα εξατομικεύονται, όμως ως μήνυμα δημόσιας υγείας η καθημερινή κατανάλωση δεν αποτελεί καλή πρακτική. Επιπλέον, το είδος της πρωτεΐνης επηρεάζει άμεσα το προφίλ λιπαρών της διατροφής. Όταν η πρωτεΐνη προέρχεται κυρίως από λιπαρά κομμάτια κρέατος ή επεξεργασμένα προϊόντα, το όριο των κορεσμένων λιπαρών — που παραμένει κάτω από το 10% της συνολικής ενέργειας — συχνά ξεπερνιέται χωρίς να γίνεται αντιληπτό. Γι’ αυτό έχει σημασία η επιλογή πηγών πρωτεΐνης που επιτρέπουν επάρκεια χωρίς υπερφόρτωση κορεσμένων λιπαρών.

 

Τα όσπρια, το ψωμί και τα δημητριακά περιορίζονται στο κατώτερο και στενότερο μέρος της πυραμίδας. Πρόκειται για μια «δαιμονοποίηση» αυτών των τροφίμων ή πράγματι χρειάζεται περιορισμός;

Δεν πρόκειται για δαιμονοποίηση, αλλά για υπενθύμιση ότι η ποσότητα και ο τύπος έχουν σημασία και ότι οι ραφιναρισμένοι και υπερεπεξεργασμένοι υδατάνθρακες συχνά οδηγούν σε υπερκατανάλωση ενέργειας. Τα όσπρια, ειδικά, δεν «ταιριάζουν» με τη λέξη περιορισμός ως γενική οδηγία. Είναι τρόφιμα υψηλής διατροφικής αξίας, πλούσια σε φυτικές ίνες, μικροθρεπτικά συστατικά και φυτική πρωτεΐνη. Αυτό που απαιτεί προσοχή είναι η συνολική ισορροπία και ο τρόπος ένταξής τους, ιδιαίτερα σε άτομα με ειδικές ανάγκες, όπως ευαίσθητο έντερο. Για το ψωμί και τα δημητριακά, το μήνυμα είναι ότι δεν αποτελούν αυτόματα βάση για όλους. Προτιμώνται οι λιγότερο επεξεργασμένες, ολικής άλεσης επιλογές, με προσαρμογή ανάλογα με τους στόχους, τη φυσική δραστηριότητα, τη γλυκαιμική ρύθμιση και την ατομική ανοχή.

 

Πώς συγκρίνεται αυτή η προσέγγιση με τη Μεσογειακή Διατροφή, που θεωρείται πρότυπο υγιεινής διατροφής;

Η Μεσογειακή Διατροφή παραμένει το πιο σταθερά ωφέλιμο και δοκιμασμένο πρότυπο σε επίπεδο πληθυσμού. Κοινά σημεία με τη νέα προσέγγιση είναι η έμφαση στις ολόκληρες τροφές, τα φρούτα και τα λαχανικά ως βασικό πυλώνα, η χαμηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων και η χρήση ελαιολάδου ως κύριου λίπους. Η βασική διαφορά είναι κυρίως επικοινωνιακή και ιεραρχική. Η Μεσογειακή Διατροφή είναι πιο ξεκάθαρη ως προς το ποια λιπαρά προτιμώνται και ποια περιορίζονται, μειώνοντας τον κίνδυνο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το λίπος ή το κρέας είναι «ελεύθερα».

 

Υπάρχει κίνδυνος το κοινό να ερμηνεύσει λανθασμένα τις οδηγίες και να οδηγηθεί σε υπερκατανάλωση πρωτεΐνης ή κρέατος;

Ο κίνδυνος αυτός είναι υπαρκτός, ιδιαίτερα στα social media, όπου μια εικόνα χωρίς επαρκές πλαίσιο μπορεί να μετατραπεί σε σύνθημα του τύπου «περισσότερη πρωτεΐνη ίσον πιο υγιεινά». Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική έμφαση στο κρέας, παραμέληση των φυτικών ινών και υποτίμηση της ποιότητας των λιπαρών. Το βασικό μήνυμα που χρειάζεται να τονίζεται είναι ότι η πρωτεΐνη πρέπει να είναι επαρκής και ποιοτική, όχι απλώς περισσότερη.

 

Παράλληλα με τις επίσημες οδηγίες, στα social media — και ιδιαίτερα στο TikTok — γίνονται viral δίαιτες όπως carnivore και Lion Diet που υπόσχονται ότι βοηθούν στην μείωση του βάρους καθώς και στη βελτίωση της υγείας. Υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα ότι μια διατροφή μόνο με κρέας μπορεί να μειώσει φλεγμονές ή να βοηθήσει σε αυτοάνοσα;

Οι δίαιτες που βασίζονται αποκλειστικά στο κρέας συνοδεύονται συχνά από πολύ υψηλή πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, ιδιαίτερα όταν στηρίζονται σε λιπαρά κομμάτια κρέατος. Οι όποιες βραχυπρόθεσμες βελτιώσεις που αναφέρονται από ορισμένους ανθρώπους είναι κυρίως ανεκδοτολογικές και συχνά σχετίζονται με τον αποκλεισμό υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, αλκοόλ και ζάχαρης ή με μια γενικότερη μείωση της συνολικής πρόσληψης. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι μια διατροφή μόνο με κρέας είναι αντιφλεγμονώδης ή κατάλληλη για αυτοάνοσα. Αντιθέτως, εγείρονται εύλογες ανησυχίες για τις φυτικές ίνες, το μικροβίωμα, τα κορεσμένα λιπαρά και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Σε αυτό το πεδίο απαιτείται σαφώς περισσότερη και καλύτερης ποιότητας έρευνα.

 

Από την εμπειρία σας, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν εκφράσει ενδιαφέρον να ακολουθήσουν αυτήν την αμφιλεγόμενη διατροφή;

Στην πράξη, αρκετοί άνθρωποι εκφράζουν ενδιαφέρον για τέτοιες προσεγγίσεις, κυρίως επειδή είναι απλές, απόλυτες και υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα. Στην κλινική πράξη όμως, το βασικό ζητούμενο είναι η βιωσιμότητα, η επάρκεια σε θρεπτικά συστατικά, η ασφάλεια και η σχέση με το φαγητό, πάντα με βάση το ατομικό ιστορικό και τις εξετάσεις.

 

Υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, πραγματικά οφέλη για τη δημόσια υγεία από τη μετατόπιση της έμφασης προς την πρωτεΐνη και τη μείωση των επεξεργασμένων υδατανθράκων;

Η μετατόπιση προς επαρκή πρωτεΐνη και λιγότερους υπερεπεξεργασμένους υδατάνθρακες μπορεί να έχει πραγματικά οφέλη για τη δημόσια υγεία, όπως καλύτερο κορεσμό, βελτιωμένο γλυκαιμικό έλεγχο και καλύτερη διατήρηση μυϊκής μάζας, ιδιαίτερα κατά την απώλεια βάρους και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Το όφελος αυτό, ωστόσο, προϋποθέτει σαφή όρια στα κορεσμένα λιπαρά — κάτω από το 10% της συνολικής ενέργειας — και έμφαση στην ποιότητα των επιλογών. Παράλληλα, αρκετά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά και απαιτούν περισσότερη υψηλής ποιότητας έρευνα, ιδίως ως προς τις μακροχρόνιες επιπτώσεις διαφορετικών προτύπων πρωτεϊνικής πρόσληψης.

Το σημαντικό είναι ότι η λεγόμενη «νέα πυραμίδα» δεν αποτελεί κλινικό πρωτόκολλο και δεν αντικαθιστά τη Μεσογειακή Διατροφή. Πρόκειται περισσότερο για μια επανιεράρχηση προτεραιοτήτων: έμφαση στο πραγματικό φαγητό, επαρκή πρωτεΐνη και περιορισμό της βιομηχανικά επεξεργασμένης διατροφής. Σε κάθε περίπτωση, η εφαρμογή των αρχών αυτών οφείλει να είναι εξατομικευμένη, ιδιαίτερα σε κλινικά περιστατικά.